第3.01版 p.1–7 · nhóm ① 工程管理者の基礎 · 15 phút · cập nhật 2026-09-22

Sống lâu dài ở Nhật: học tiếng Nhật liên tục và thói quen sinh hoạt (日本に住み続けるために)

Bài học thử miễn phí. Không cần đăng nhập. Đăng nhập bằng email thì điểm bài tập được lưu lại. Trọn bộ 38 bài: 9.800 ¥.

Chương 1 là chương mở đầu của sách. Trong đề thi, chương 1 thuộc nhóm ① 工程管理者の基礎 (kōtei kanrisha no kiso). Ba nhóm ①②③ chung nhau 15 câu lý thuyết, 45 điểm (3 điểm/câu). Nhóm ① không có phần thực hành; nhóm ② và ③ thì còn xuất hiện ở phần thực hành (7 câu, 35 điểm). Toàn bộ là nội dung mới từ 4/2026. Chương này ít hỏi con số; nó hỏi “職長 (shokuchō) nên có thái độ nào”. Bài này là giải thích độc lập, không dịch sách; ví dụ là của Lộ Trình Nhật.

Bạn sẽ làm được gì sau bài này

• Nói được 特定技能2号 khác 1号 ở chỗ nào về thời gian ở Nhật và gia đình.
• Kể được 3 ví dụ điều kiện xin 永住 mà sách nêu.
• Nêu được 2 lý do sách đưa ra để tiếp tục học tiếng Nhật, kể cả khi đã nói được ở xưởng.
• Giải thích cụm 迷惑をかけない, gốc của mọi quy tắc sinh hoạt trong bài.
• Trả lời đúng dạng câu “職長 nên làm gì” về giờ giấc, rác, tiếng ồn, xe đạp, tàu xe, bữa ăn, tắm và nhà vệ sinh.

0. Từ khóa của bài

Học thuộc cột tiếng Nhật. Đề thi không có furigana.

1. Chương 1 hỏi gì trong đề thi

Sách mở đầu chương 1 bằng một câu: người được công ty trông cậy thì phải giữ ý thức cao, học tiếp, quan hệ tốt với người xung quanh, và làm việc. Cả chương 1 là triển khai câu đó, và bài 1-1 là phần nền: bạn sống thế nào ngoài cổng nhà máy.

Ba chương 1, 2, 5 gộp thành một khối 15 câu lý thuyết. Không có câu tính toán ở chương 1. Câu hỏi thường có dạng:

• “Với tư cách 職長, hành động nào là đúng?”
• “Trong các thái độ sau, thái độ nào không phù hợp với người có tư cách 2号?”
• “Theo sách, lý do để tiếp tục học tiếng Nhật là gì?”

Cách chọn nhanh: đáp án đúng gần như luôn là đáp án “học tiếp, làm theo quy tắc chung, báo trước cho người khác, làm gương”. Đáp án sai là đáp án “đủ rồi”, “kệ”, “không ai thấy thì thôi”. Bài này giúp bạn nhận ra bẫy đó, và hiểu vì sao sách nghĩ vậy.

2. 2号 là tư cách để ở lâu dài, không phải “thêm 5 năm”

Nhiều người hiểu 2号 là “được gia hạn thêm một đợt”. Sách nói khác. Với 特定技能2号:

Được 永住 nghĩa là sống và làm việc ở Nhật không giới hạn thời gian; chuyện đi làm thì không khác gì người Nhật. Nhưng 永住 không tự đến. Sách nêu 3 ví dụ điều kiện:

1. 素行が善良 (sokō ga zenryō): hạnh kiểm tốt, không vi phạm pháp luật.
2. 独立した生計 (dokuritsu shita seikei): có tài sản hoặc tay nghề để tự nuôi sống bản thân.
3. Việc bạn ở lại có lợi cho nước Nhật.

Chi tiết nằm trong 永住許可に関するガイドライン của 出入国在留管理庁 (shutsunyūkoku zairyū kanrichō), bản sửa tháng 10/2025. Bài này không phải tư vấn pháp lý; khi làm hồ sơ, hỏi 行政書士 (gyōseishoshi) hoặc công ty.

Điểm sách muốn bạn nhận ra: “hạnh kiểm tốt” bao gồm cả cách bạn đổ rác, đi xe đạp, cư xử với hàng xóm. Đó là lý do một chương nói về 職長 lại dành 5 trang cho rác và tiếng ồn.

3. Vì sao phải học tiếng Nhật tiếp, dù đã nói được ở xưởng

Sau 4 đến 5 năm ở nhà máy, nhiều người đã nghe hiểu chỉ thị và nói được với 班長 (hanchō), nhưng đọc thông báo của 市役所 (shiyakusho) thì chậm, viết 日報 (nippō) thì hay sai. Sách không chê điều đó. Sách nói: bạn sẽ còn sống ở đây lâu, nên cần đúng chứ không chỉ đủ dùng.

Hai lý do sách nêu:

Một cái bẫy hay gặp ở xưởng có 6 đến 10 người cùng tiếng mẹ đẻ: giờ nghỉ chỉ nói tiếng Việt, đồng nghiệp Nhật ngồi cạnh không hiểu gì. Không sai luật, nhưng ngược với lý do ②. Đề thi có thể ra tình huống này và hỏi “職長 nên làm gì”. Đáp án đúng: chủ động nói tiếng Nhật khi có người Nhật, và rủ người mới làm theo.

Ngoài phạm vi thi (sách không nêu cách học): nhiều người ở nhà máy học tiếp bằng cách đọc to 日報 của chính mình, nhờ 班長 sửa một câu mỗi ngày, và đặt mục tiêu N3 trước 3/2027 vì từ 4/2027 mọi ngành 2号 cần thêm tiếng Nhật B1. Cách áp dụng với người đã có 2号 khi gia hạn thì tới nay chưa được công bố, nên đừng coi mốc 3/2027 là hạn chót của riêng bạn — hỏi công ty hoặc 行政書士.

4. Gốc của mọi quy tắc sinh hoạt: 迷惑をかけない

Sách nói văn hóa và thói quen Nhật hình thành qua một lịch sử rất dài, người Nhật được dạy từ nhỏ. Mình sang đây khi đã lớn, nên phải học có ý thức, không tự nhiên mà biết được. Sách giới thiệu hai nguồn để tự học:

• Trang つながるひろがるにほんごでのくらし (tsunagaru hirogaru nihongo de no kurashi) của 文部科学省 (monbu kagakushō): học tiếng Nhật qua các tình huống sống.
• Tài liệu 日本の生活案内 (nihon no seikatsu annai) của JITCO: hướng dẫn sinh hoạt.

Nếu chỉ nhớ một câu từ 5 trang này, nhớ câu này: người Nhật hành động theo nguyên tắc 迷惑をかけない (meiwaku o kakenai), không làm phiền người khác. Giờ giấc, rác, tiếng ồn, xe đạp, tàu xe: tất cả chỉ là quy tắc đó đem áp vào từng việc.

Sách cũng nói rõ hai điều về thói quen quê bạn:

1. Thói quen Việt Nam quan trọng khi bạn ở Việt Nam. Sách không bảo bạn bỏ nó.
2. Nhưng có thói quen không hợp với đời sống Nhật. Làm khác quy tắc ở công ty hay khu nhà, người xung quanh sẽ nghĩ xấu về bạn, và điều đó ảnh hưởng tới lòng tin dành cho 職長.

Không phải “Việt Nam sai, Nhật đúng”. Chỉ là nhập gia tùy tục: ở đâu theo quy tắc ở đó.

5. Tám quy tắc sinh hoạt, đọc bằng mắt người mới sang

5.1 Thời gian

Tàu và xe buýt ở Nhật đúng giờ tới từng phút; người Nhật giữ giờ hẹn cũng như vậy. Sách nói tới hai loại giờ: giờ vào ca công ty đã định, và giờ hẹn với người khác. Cả hai đều phải giữ. Muộn không chỉ là làm phiền, mà là mất 信用 (shin’yō, lòng tin). Với 職長, lòng tin là vốn làm việc.

Điều sách nhấn mạnh, và đề hay hỏi: nếu biết sẽ muộn, phải báo trước cho đối phương. Muộn 5 phút có báo tốt hơn muộn 2 phút không báo.

5.2 Rác (ゴミの出し方)

Ở nhiều nơi tại Việt Nam, xe rác đi hằng ngày và rác bỏ chung một túi. Ở Nhật, mỗi 地域 (chiiki, khu vực) có quy tắc riêng: loại rác nào, đổ ở đâu, thứ mấy. Ví dụ tự đặt cho một khu ở Chiba: rác cháy được thứ 2 và thứ 5, nhựa thứ 4, chai lon thứ 6 tuần chẵn.

Ba việc phải giữ:

1. Phân loại và cho vào túi đúng loại.
2. Đổ đúng chỗ quy định.
3. Đổ đúng thứ.

Ba việc sách cấm rõ: bỏ rác ở hành lang chung cư, đổ rác chưa phân loại, đổ rác sai ngày hoặc ban đêm. Người đi ca sáng sớm rất dễ đem rác ra từ tối hôm trước cho tiện; ở nhiều khu, đó là vi phạm. Không biết lịch, sách gợi ý hỏi người Nhật ở cùng chung cư.

5.3 Đường và nơi công cộng

Không khạc nhổ ngoài đường, không vừa đi vừa hút thuốc, không vứt đầu thuốc, không xả rác. Hút thuốc ở chỗ quy định. Đường phố Nhật sạch không vì có nhiều người quét, mà vì mỗi người không làm bẩn.

5.4 Tiếng ồn (騒音)

Tường chung cư Nhật mỏng hơn nhà xây ở Việt Nam. Ban đêm khu dân cư rất yên, nên một âm thanh nhỏ cũng vang sang phòng bên. Sách nêu ba thứ cần tránh về đêm: mở nhạc to, nói chuyện to với bạn, và chạy máy kêu to — máy giặt là ví dụ sách đưa ra; ở nhà công nhân còn hay gặp máy hút bụi và máy sấy tóc lúc nửa đêm.

Ví dụ tự đặt: hai bạn cùng phòng về ca 2 lúc 23h, bật máy hút bụi dọn phòng và gọi video về nhà bằng loa ngoài. Sáng hôm sau chủ nhà nhận khiếu nại. Không ai phạm luật, nhưng cả phòng bị “nghĩ xấu”, và chủ nhà sẽ gọi thẳng lên công ty, vì công ty đứng tên bảo lãnh nhà.

5.5 Xe đạp: theo luật, là 軽車両

Ở Việt Nam, xe đạp gần như không bị luật giao thông ràng buộc. Ở Nhật thì ngược lại: luật xếp xe đạp là 軽車両 (keisharyō), tức là một loại xe, phải theo luật giao thông như ô tô. Vi phạm thì cảnh sát nhắc và có thể phải trả 反則金 (hansokukin). Gây tai nạn thì có thể bị đòi 賠償金 (baishōkin), con số có thể rất lớn. Vì thế nhiều 地域 bắt buộc 自転車保険, và sách khuyên nên mua dù không bắt buộc.

Xếp các quy tắc theo hậu quả khi làm sai, kèm ví dụ trên đường đi làm:

Câu hay bẫy: “Vỉa hè có biển cho phép thì xe đạp được ưu tiên?” Sai. Người đi bộ luôn ưu tiên.

5.6 Tàu và xe buýt

• Trước khi lên, đọc 表示 (hyōji, bảng chỉ dẫn): toa nào, cửa nào, tàu này có dừng ở ga của bạn không. Sách nói rõ: hiểu các bảng chỉ dẫn rồi hãy lên.
• Chờ tàu thì xếp hàng theo vạch. Lên rồi đi vào trong, không đứng chắn cửa lên xuống.
• Trong toa: không nói to, không gọi điện thoại.
• 優先席 (yūsenseki): thấy người già, phụ nữ mang thai, người khuyết tật thì nhường ghế.

Ở xe khách đường dài tại Việt Nam, gọi điện là chuyện bình thường. Trên tàu và xe buýt Nhật, đây là điều người ta khó chịu nhất trong bốn điều trên.

5.7 Bữa ăn với người Nhật

Việt Nam cũng dùng đũa, nên người mới sang dễ chủ quan: cùng là đũa, nhưng thế nào là lịch sự thì hai nước lại khác nhau.

Hình dung một bữa trưa ở 食堂 (shokudō) nhà máy, bạn ngồi cùng đồng nghiệp Nhật và một khách của công ty. Trong 20 phút sẽ gặp bốn tình huống này:

1. Đĩa thức ăn ở xa tầm tay. Đừng dùng đũa kéo đĩa lại. Nhờ người ngồi gần chuyển giúp.
2. Miếng thức ăn trơn, khó gắp. Đừng cắm hoặc xiên đũa vào. Gắp lại, hoặc đổi sang thìa.
3. Đang nghĩ xem ăn món nào tiếp. Đừng ngậm đũa trong miệng. Đặt đũa xuống giá hoặc lên mép khay.
4. Ăn cơm và canh miso. Bát cầm bằng tay không cầm đũa; không để bát trên bàn rồi cúi xuống húp.

Mở và đóng bữa ăn: trước khi ăn nói いただきます (itadakimasu), ăn xong nói ごちそうさま (gochisōsama). Bữa trưa ở nhà máy là chỗ luyện bốn điều trên mỗi ngày, miễn phí.

5.8 Vệ sinh: nhà vệ sinh và bồn tắm

Phần này trong sách nằm dưới tiêu đề 衛生的な生活 (eiseiteki na seikatsu) と 感染症予防 (kansenshō yobō): sống sạch và phòng bệnh lây. Đó là lý do một chương về 職長 lại nói tới nhà vệ sinh và bồn tắm — và là chỗ nối sang chương 2 (vệ sinh thực phẩm). Sách 1号 chương 2 đã nói về đổi găng tay và tạp dề sau khi đi vệ sinh; chương 2 của sách này đi tiếp từ đó.

Nhà vệ sinh — ba điều không được làm, và lý do:

Thêm hai điểm: bồn có hai kiểu, 和式 (washiki, ngồi xổm) và 洋式 (yōshiki, kiểu Tây), cách ngồi và cách dùng khác nhau nên đừng dùng nhầm. Và khi đến lượt bạn dọn nhà vệ sinh chung, dọn sạch để người sau vào thấy dễ chịu.

Bồn tắm — ba điều không được làm, và lý do:

Thứ tự đúng chỉ có một: vòi sen xả sạch mồ hôi và bụi trước, sau đó mới vào bồn ngâm. Ở nhà riêng cũng vậy, vì cả nhà dùng chung một bồn nước nóng.

6. Từ “tôi biết” sang “tôi là 職長”

Vì sao chương “cơ bản của 職長” mở đầu bằng rác và xe đạp? Vì công ty nhìn 職長 ở ba việc:

1. Tự làm đúng, cả trong và ngoài nhà máy. Một 職長 bị hàng xóm khiếu nại vì rác thì trong xưởng cũng khó nói ai.
2. Hướng dẫn người mới, thường là người mới sang, chưa ai dạy lịch rác, chưa biết xe đạp đi bên trái.
3. Tiếp tục học, tiếng Nhật và quy tắc, vì bạn sẽ ở đây lâu.

Dạng câu đề thi thích: người mới trong tổ đổ rác sai. 職長 nên (A) kệ vì việc riêng, (B) mắng trước mọi người, (C) báo công ty phạt, hay (D) chỉ cách phân loại và lịch của khu, kiểm tra lại tuần sau. Sách chọn D.

7. Những chỗ hay nhầm

8. Hai mươi câu hỏi

Làm không nhìn bài. Điểm được lưu vào tiến độ của bạn.